Autor: Szkoła Podstawowa Nr 3 im. Józefa Piłsudskiego w Tomaszowie Mazowieckim
Uczniowie Szkoły Podstawowej nr 3 im. Józefa Piłsudskiego w Tomaszowie Mazowieckim: Przemysław Kośka, Piotr Biczysko i Olaf Kaczmarek wzięli udział w ogólnopolskim projekcie „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”, realizowanym z inicjatywy Instytutu Pileckiego. Celem przedsięwzięcia było odkrywanie, badanie i dokumentowanie historii związanych z lokalnymi miejscami pamięci oraz budowanie świadomości historycznej młodego pokolenia. Od lutego do maja uczniowie realizowali zadania projektowe, których efekty dokumentowali i regularnie przekazywali organizatorom. W swoich działaniach postanowili skupić się na miejscach, które dziś są częścią codziennego życia mieszkańców Tomaszowa Mazowieckiego. Każdego dnia mijają je tysiące osób, nie zawsze zdając sobie sprawę z tragicznych wydarzeń, jakie rozgrywały się tam w czasie II wojny światowej.Młodzi badacze poznawali historię trzech ważnych miejsc związanych z okresem niemieckiej okupacji: terenu dawnego getta żydowskiego, siedziby władz okupacyjnych oraz siedziby Gestapo i policji niemieckiej. Szczególną uwagę poświęcono historii getta utworzonego przez niemieckie władze okupacyjne w grudniu 1940 roku. Na obszarze około 65 hektarów zamknięto od 15 do 18 tysięcy Żydów z Tomaszowa Mazowieckiego i okolic. Getto zostało zlikwidowane jesienią 1942 roku w ramach akcji „Reinhardt”, a jego mieszkańcy zostali deportowani do obozu zagłady w Treblince. Uczniowie zgłębiali również dzieje budynków, w których podczas okupacji mieściły się niemieckie władze administracyjne. Główne urzędy okupanta funkcjonowały m.in. przy ulicy św. Antoniego oraz w tomaszowskim Ratuszu. Poznawali także losy obiektów związanych z działalnością niemieckiego szkolnictwa i administracji okupacyjnej. Ważnym elementem projektu było również badanie historii budynku przy ulicy Zapiecek 8, gdzie znajdowała się siedziba Gestapo. To właśnie tam niemieccy okupanci więzili, przesłuchiwali i torturowali mieszkańców miasta oraz członków ruchu oporu.
Choć z ważnych przyczyn uczniowie nie mogli uczestniczyć w uroczystym podsumowaniu projektu w Warszawie, sam udział w przedsięwzięciu przyniósł im wiele cennych doświadczeń. Zdobyli wiedzę o historii swojego miasta, rozwinęli umiejętności badawcze, dokumentacyjne i pracy zespołowej, a przede wszystkim przekonali się, jak ważne jest pielęgnowanie pamięci o wydarzeniach i ludziach, którzy współtworzyli historię lokalnej społeczności. Projekt był realizowany pod opieką nauczycielki, pani Magdaleny Bugajskiej, która wspierała chłopców na każdym etapie pracy – od wyboru tematu, przez gromadzenie materiałów źródłowych, aż po przygotowanie dokumentacji i sprawozdań przesyłanych do Instytutu Pileckiego.
